Bộ Giáo dục và Đào tạo đang trong quá trình xin ý kiến góp ý lần 3 đối với Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông chuyên (thay thế Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT). Bản dự thảo mới mang tới những cải cách diện rộng: chuyển từ tuyển sinh môn chuyên riêng lẻ sang tuyển sinh theo 03 khối chuyên kể từ năm học 2027-2028, áp dụng mô hình giáo dục 3 tầng, linh hoạt cho phép học sinh chọn môn chuyên sâu từ cuối HK1 lớp 10, và gắn kết chất lượng đầu ra với giáo dục đại học.
1. Bối cảnh Pháp lý và Mục tiêu Chiến lược của Dự thảo Quy chế Mới
Căn cứ các chủ trương, chính sách căn bản về phát triển nhân tài và đổi mới toàn diện giáo dục phổ thông — đặc biệt là định hướng đột phá giáo dục theo Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 281/NQ-CP ngày 15/9/2025 của Chính phủ và Nghị quyết số 248/2025/QH15 ngày 10/12/2025 của Quốc hội — Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Kế hoạch số 119/KH-BGDĐT ngày 23/01/2026 và triển khai xây dựng Dự thảo Thông tư mới ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên.
Theo Tờ trình số 7941/BGDĐT-GDPT do Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông Thái Văn Tài ký ban hành, Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến rộng rãi từ các Sở Giáo dục và Đào tạo cùng 06 cơ sở giáo dục đại học nòng cốt (bao gồm ĐH Sư phạm Hà Nội, ĐH Sư phạm – ĐH Vinh, ĐH Khoa học Tự nhiên và ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc ĐHQG Hà Nội, ĐH Ngoại ngữ – ĐHQG Hà Nội, và ĐHQG TP. Hồ Chí Minh). Việc xin ý kiến hoàn thành trước ngày 15/11/2026 để hoàn thiện văn bản ban hành thay thế cho Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT.
Văn bản quy chế mới nhằm khắc phục triệt để tình trạng “học lệch”, nâng cao tư duy tích hợp liên môn, đồng thời định hình trường chuyên thành trung tâm ươm tạo nhân tài gắn liền với định hướng nghề nghiệp sớm và kết nối giáo dục đại học.
2. Mô hình Giáo dục 3 Tầng: Kết hợp Toàn diện, Nâng cao và Chuyên sâu
Tại Điều 2 Dự thảo Quy chế, Bộ Giáo dục và Đào tạo định vị trường THPT chuyên là cơ sở giáo dục phổ thông thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông; trên cơ sở đó tổ chức Chương trình giáo dục nâng cao dành cho khối chuyên và nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên.
Để vừa đảm bảo học sinh phát triển cân bằng, vừa phát huy tối đa năng khiếu cá nhân, nhà trường tổ chức các hoạt động dạy học theo mô hình phân tầng khoa học:
- Tầng 1 – Giáo dục toàn diện: Thực hiện đầy đủ theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Học sinh trường chuyên hoàn thành toàn bộ các môn học bắt buộc, môn học lựa chọn và hoạt động giáo dục chung, bảo đảm nền tảng tri thức, thể chất, tâm hồn và kỹ năng số.
- Tầng 2 – Giáo dục nâng cao theo khối chuyên: Tổ chức giảng dạy theo Chương trình giáo dục nâng cao dành cho khối chuyên do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành. Nội dung tập trung mở rộng tri thức nền tảng, phát triển phương pháp luận nghiên cứu và tư duy tích hợp giữa các môn học trong cùng khối.
- Tầng 3 – Giáo dục chuyên sâu theo môn học và dự án: Tổ chức thông qua các chuyên đề học tập chuyên sâu, các bài học theo học phần, dự án nghiên cứu khoa học, thực hành và sáng tạo liên môn, liên ngành. Tầng này đáp ứng nguyện vọng cá nhân, phát triển tài năng nổi trội và định hướng nghề nghiệp sớm cho học sinh.
Mô hình 3 tầng loại bỏ tư duy đào tạo “gà chiến” khép kín, giúp học sinh trường chuyên thích ứng linh hoạt với các kỳ thi tuyển sinh đại học trong nước và quốc tế.
3. Tổ chức Lớp học và Cơ chế Phân hóa Môn Chuyên sâu từ Cuối HK1 Lớp 10
Điều 8 Dự thảo Quy chế quy định toàn bộ hệ thống trường THPT chuyên thống nhất tổ chức lớp học theo 03 khối chuyên chính. Dự thảo nghiêm cấm việc thành lập các lớp không chuyên trong trường chuyên dưới mọi hình thức, đồng thời khống chế sĩ số mỗi lớp chuyên không quá 35 học sinh.
Cơ cấu Môn học Bắt buộc và Lựa chọn theo Khối chuyên
Việc xếp lớp và bố trí môn học được thiết kế đồng bộ giữa chương trình khung của Bộ GD&ĐT và định hướng khối chuyên, bảo đảm học sinh có đủ kiến thức xét tuyển đại học theo các tổ hợp truyền thống và hiện đại.
| Khối chuyên | Môn học chuyên của khối | Môn học lựa chọn bắt buộc (Chương trình GDPT 2018) | Môn học & Hoạt động giáo dục bắt buộc chung |
|---|---|---|---|
| Khoa học tự nhiên | Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học | 04 môn: Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học | Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Lịch sử, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp, Nội dung giáo dục địa phương. |
| Khoa học xã hội | Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí | 04 môn: Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học và 01 môn tự chọn (Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ) | Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Lịch sử, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp, Nội dung giáo dục địa phương. |
| Ngoại ngữ | Các ngoại ngữ trong chương trình GDPT | 04 môn: Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học và 01 môn tự chọn (Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ) | Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Lịch sử, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp, Nội dung giáo dục địa phương. |
Cơ chế Chọn và Điều chỉnh Môn Chuyên sâu
Một nét đổi mới tiến bộ trong Dự thảo là học sinh không bị phân luồng cứng nhắc ngay khi mới bước chân vào lớp 10:
- Trải nghiệm và khám phá (HK1 Lớp 10): Học sinh trúng tuyển vào khối chuyên sẽ học chung theo khối, tham gia các dự án học tập nhập môn để tìm hiểu năng lực, sở thích và nhận tư vấn định hướng từ thầy cô, chuyên gia.
- Đăng ký chuyên sâu (Cuối HK1 Lớp 10): Học sinh chính thức đăng ký môn học chuyên sâu (như chuyên sâu Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học hoặc Tin học trong khối KHTN) dựa trên nguyện vọng, kết quả học tập và sự đồng thuận của gia đình.
- Linh hoạt điều chỉnh: Học sinh có nguyện vọng thay đổi môn học chuyên sâu hoặc lớp chuyên môn học sẽ được xem xét vào cuối năm học lớp 10 hoặc cuối học kỳ I lớp 11, với điều kiện đáp ứng được yêu cầu năng lực và kế hoạch của nhà trường.
4. Cải cách Tuyển sinh từ Năm học 2027-2028: Tuyển sinh theo Khối và Bài thi Đánh giá Năng lực
Theo quy định tại Điều 17 Dự thảo Quy chế, từ năm học 2027-2028, phương thức tuyển sinh vào lớp 10 trường chuyên sẽ có sự thay đổi căn bản về cấu trúc bài thi và nguyên tắc xét tuyển.
Tuyển sinh theo Khối – Không chia Chỉ tiêu riêng cho từng Môn
Trường chuyên áp dụng một phương thức tuyển sinh chung cho toàn khối (Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội, hoặc Ngoại ngữ), không xác định chỉ tiêu tuyển sinh riêng lẻ cho từng môn chuyên. Học sinh dự tuyển vào cùng một khối chuyên sẽ cạnh tranh bình đẳng trên tổng điểm xét tuyển từ cao xuống thấp.
Cấu trúc Môn thi và Bài thi Đánh giá Năng lực
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 trường chuyên bao gồm các bài thi môn chung đại trà kết hợp với bài thi chuyên môn và bài thi đánh giá năng lực đặc thù:
- Khối Khoa học tự nhiên:
- Bài thi chung: Toán (hệ số 1), Ngữ văn (hệ số 1) – sử dụng chung đề thi tuyển sinh đại trà của Sở GD&ĐT.
- Bài thi chuyên: Toán nâng cao (hệ số tối thiểu là 2).
- Bài thi đánh giá năng lực: Đánh giá năng lực đọc hiểu Khoa học tự nhiên (hệ số 1).
- Khối Khoa học xã hội:
- Bài thi chung: Toán (hệ số 1), Ngữ văn (hệ số 1).
- Bài thi chuyên: Ngữ văn nâng cao (hệ số tối thiểu là 2).
- Bài thi đánh giá năng lực: Đánh giá năng lực đọc hiểu Khoa học xã hội (hệ số 1).
- Khối Ngoại ngữ:
- Bài thi chung: Toán (hệ số 1), Ngữ văn (hệ số 1).
- Bài thi chuyên: Bài thi Ngoại ngữ đăng ký dự tuyển (hệ số tối thiểu là 2).
Bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu (KHTN và KHXH) là bài thi tổng hợp kiểm tra khả năng tư duy logic, lập luận, đọc hiểu dữ liệu và giải quyết vấn đề dựa trên nền tảng kiến thức THCS, hoàn toàn không yêu cầu học sinh phải học thuộc lòng hay luyện đề tủ. Danh sách trúng tuyển được công khai chậm nhất 03 ngày sau khi phê duyệt.
5. Đẩy mạnh Hợp tác Đại học và Đổi mới Tiêu chí Đánh giá Chất lượng Trường Chuyên
Dự thảo Thông tư đặt nền móng cho việc gắn kết hữu cơ giữa trường chuyên và các trường đại học, viện nghiên cứu hàng đầu nhằm tối ưu hóa nguồn lực đào tạo.
Hợp tác Đào tạo và Công nhận Học phần Đại học
Theo quy định tại Điều 5 và Điều 20 của Dự thảo:
- Trường chuyên được chủ động hợp tác với các cơ sở giáo dục đại học để mời giảng viên, chuyên gia tham gia giảng dạy chuyên đề chuyên sâu, hướng dẫn nghiên cứu khoa học và dự án STEM/STEAM.
- Khuyến khích trường chuyên thiết lập hợp tác thường xuyên với ít nhất 01 cơ sở giáo dục đại học phù hợp với định hướng phát triển.
- Học sinh trường chuyên được khuyến khích và tạo điều kiện sử dụng chung phòng thí nghiệm, thư viện, cơ sở vật chất của các trường đại học đối tác. Kết quả học tập các chuyên đề và dự án nghiên cứu có thể được cơ sở đại học xét công nhận học phần.
Tiêu chí Đánh giá Chất lượng Mới (Điều 21 & 22)
Bộ GD&ĐT chuyển dịch thước đo đánh giá chất lượng trường chuyên từ việc chạy theo số lượng giải thưởng sang đánh giá sự phát triển năng lực thực tế của học sinh.
Việc xác định và đánh giá học sinh tài năng phải tổng hợp từ phẩm chất, năng lực, sự tiến bộ và sản phẩm học tập; không lấy thành tích thi hay giải thưởng làm tiêu chí chủ yếu. Đáng chú ý, tại Điều 21.5, Dự thảo quy định học sinh tham gia đội tuyển thi học sinh giỏi các cấp vẫn phải học tập đầy đủ các môn học khác theo kế hoạch, nhà trường không được miễn, giảm hoặc cắt bỏ học tập các môn học khác của học sinh đội tuyển.
Chất lượng trường chuyên sẽ được kiểm định dựa trên tỷ lệ học sinh theo học và thành công ở các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật, công nghệ, toán học và các chương trình đào tạo tài năng tại bậc đại học.
6. Lộ trình Chuyển tiếp và Khuyến nghị Chiến lược từ Trạng Lường Academy
Để bảo đảm sự ổn định tâm lý cho học sinh và gia đình, Điều 2 của Dự thảo Thông tư xác định rõ lộ trình chuyển tiếp:
- Học sinh nhập học trước năm học 2027-2028: Tiếp tục theo học lớp chuyên và chương trình tuyển sinh đã trúng tuyển cho đến khi hoàn thành cấp học, bảo đảm đầy đủ quyền lợi đã cam kết.
- Từ năm học 2027-2028: Áp dụng đồng bộ Quy chế mới trên toàn quốc cho tất cả các khóa tuyển sinh đầu cấp.
Lời khuyên Chiến lược cho Học sinh và Phụ huynh từ Trạng Lường Academy
Đồng hành cùng phụ huynh và học sinh trên hành trình chinh phục các trường THPT chuyên hàng đầu, Trạng Lường Academy đưa ra 03 định hướng học tập quan trọng:
- Thay đổi phương pháp học tập – Chống học vẹt, luyện tủ: Học sinh cần chú trọng phát triển tư duy đọc hiểu, khả năng phân tích dữ liệu và lập luận logic để đáp ứng tốt bài thi Đánh giá năng lực đọc hiểu KHTN và KHXH.
- Học đều các môn trong khối chuyên: Tuyển sinh theo khối không chia chỉ tiêu môn đòi hỏi học sinh phải có học lực đồng đều ở các môn trong khối (như Toán – Lý – Hóa – Sinh – Tin cho khối KHTN), tránh việc học lệch nghiêm trọng từ cấp THCS.
- Chủ động trải nghiệm định hướng nghề nghiệp: Phụ huynh nên đồng hành cùng con trong việc khám phá sở thích và năng khiếu thực sự để lựa chọn chính xác môn học chuyên sâu tại thời điểm cuối học kỳ I lớp 10.
Trạng Lường Academy sẽ tiếp tục cập nhật những phân tích mới nhất ngay khi Quy chế chính thức được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, đồng thời phát triển các chương trình bổ trợ tư duy đọc hiểu và luyện thi khối chuyên sát với định hướng mới của Bộ.
Trạng Lường Academy – Khơi nguồn tri thức – Vun đắp tương lai.