Trong những năm gần đây, tình trạng học sinh trúng tuyển vào lớp 10 chuyên tại TP.HCM nhưng không nhập học đang trở thành vấn đề đáng quan tâm trong ngành giáo dục. Theo thống kê từ Sở GD-ĐT TP.HCM, chỉ trong 3 năm học từ 2022-2023 đến 2024-2025, tổng nhu cầu tuyển bổ sung lên đến 970 chỉ tiêu, chủ yếu do học sinh trúng tuyển ban đầu không nhập học.
Bài viết này phân tích sâu nguyên nhân, tác động và các giải pháp theo đúng quy định của Bộ GD&ĐT, đặc biệt là Thông tư 05/2023/TT-BGDĐT về quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên.
Thực trạng “lỗ hổng” chỉ tiêu lớp 10 chuyên tại TP.HCM
Từ năm học 2022-2023 đến 2024-2025, TP.HCM duy trì 6 đơn vị tuyển sinh lớp 10 chuyên:
- 2 trường chuyên: THPT chuyên Lê Hồng Phong, THPT chuyên Trần Đại Nghĩa.
- 4 trường THPT có lớp chuyên: THPT Gia Định, Nguyễn Thượng Hiền, Nguyễn Hữu Huân, Mạc Đĩnh Chi.
Tỷ lệ nhập học thực tế khá thấp. Năm học 2023-2024, tỷ lệ tuyển sinh tại Lê Hồng Phong chỉ khoảng 81,82%, Trần Đại Nghĩa khoảng 75,6%. Nhiều lớp chuyên chỉ còn hơn chục học sinh thay vì sĩ số quy định 35 em/lớp.
Nhu cầu tuyển bổ sung tăng dần qua các năm và tập trung ở các môn hot như Toán, Tiếng Anh, Hóa, Sinh, Lịch sử. Riêng năm 2024-2025, Lê Hồng Phong cần bổ sung 151 chỉ tiêu (Toán cần 30 em), Trần Đại Nghĩa cần bổ sung đáng kể cho Tiếng Anh và Lịch sử.
Từ năm học 2025-2026, TP.HCM thực hiện nghiêm Thông tư 05 của Bộ GD&ĐT, dừng tuyển sinh lớp chuyên tại 4 trường THPT thường, chỉ tập trung vào 4 trường chuyên chính (Lê Hồng Phong, Trần Đại Nghĩa, và sau sáp nhập thêm Hùng Vương, Lê Quý Đôn). Điều này nhằm chuẩn hóa hoạt động trường chuyên, không tổ chức lớp không chuyên trong trường chuyên.
Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng không nhập học
Theo Sở GD-ĐT TP.HCM, nguyên nhân hàng đầu là học sinh trúng tuyển lớp 10 chuyên nhưng chọn nộp hồ sơ vào Trường Phổ thông Năng khiếu (ĐHQG TP.HCM). Nhiều em thi lớp 10 chuyên như “phương án dự phòng” hoặc để thử sức.
Các yếu tố khác:
- Áp lực học tập cao ở lớp chuyên (chương trình nâng cao, thi cử nhiều).
- Khoảng cách địa lý hoặc lựa chọn môi trường học khác (trường tư, du học).
- Một số em thi để lấy động lực nhưng cuối cùng chọn hướng khác phù hợp hơn với năng lực và sở thích.
Tình trạng này không chỉ riêng TP.HCM mà phổ biến ở nhiều địa phương, phản ánh sự đa dạng lựa chọn sau THCS.
Tác động tiêu cực đến chất lượng đào tạo mũi nhọn
Việc thiếu hụt học sinh lớp chuyên gây lãng phí lớn nguồn lực:
- Cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, giáo viên giỏi được đầu tư nhưng không phát huy hết.
- Sĩ số thấp ảnh hưởng đến tinh thần học tập, cạnh tranh và chất lượng lớp.
- Kỳ thi tuyển bổ sung (tổ chức cuối học kỳ I hoặc sau năm học) hiệu quả thấp vì học sinh đã quen với chương trình lớp thường, khó đáp ứng yêu cầu thi chuyên.
Hiệu trưởng các trường chuyên cho rằng đây là lãng phí nguồn lực đào tạo học sinh giỏi – lực lượng then chốt cho phát triển đất nước. Thầy Huỳnh Thanh Phú (Hiệu trưởng THPT Bùi Thị Xuân) kiến nghị cần giải pháp từ đầu năm tuyển sinh thay vì tuyển bổ sung muộn.
Hướng dẫn của Bộ GD&ĐT và giải pháp từ Sở GD-ĐT TP.HCM
Thông tư 05/2023/TT-BGDĐT quy định rõ:
- Trường THPT chuyên chỉ tổ chức lớp chuyên theo các môn (Toán, Văn, Anh, Lý, Hóa, Sinh, Tin, Lịch sử, Địa lý…).
- Sĩ số tối đa 35 học sinh/lớp.
- Không tổ chức lớp không chuyên trong trường chuyên.
- Tuyển sinh phải đảm bảo chất lượng, công bằng, minh bạch.
TP.HCM đang triển khai các giải pháp:
- Tập trung tuyển sinh sớm và hoàn tất xác nhận nhập học lớp chuyên trước khi xét lớp thường.
- Tăng chỉ tiêu tuyển sinh hợp lý (có trường được tăng trên 20% so với ban đầu).
- Hướng dẫn đăng ký trực tuyến qua cổng ts10.hcm.edu.vn, giới hạn nguyện vọng rõ ràng (tối đa 2 nguyện vọng chuyên).
- Tư vấn hướng nghiệp sớm cho học sinh lớp 9, giúp các em chọn ngành học phù hợp thay vì thi “thử”.
- Nghiên cứu điều chỉnh hình thức tuyển bổ sung hoặc cơ chế dự phòng để giảm lãng phí.
Từ năm 2026-2027, với 4 trường chuyên chính và phạm vi tuyển sinh rộng hơn (toàn quốc ở một số trường), kỳ vọng sẽ giảm tình trạng thiếu hụt nhờ nguồn tuyển sinh dồi dào hơn.