Từ một thiết bị robot hỗ trợ phục hồi chức năng đến hệ thống trí tuệ nhân tạo cảnh báo nguy cơ ô nhiễm đất, hai dự án của học sinh Việt Nam vừa được vinh danh tại cuộc thi Samsung Solve for Tomorrow 2026 cho thấy một hướng phát triển đáng chú ý của giáo dục hiện đại: học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn cần biết vận dụng những gì đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Hai dự án công nghệ xuất phát từ những vấn đề của đời sống
Ngày 31/10/2026, tại Hà Nội, cuộc thi Samsung Solve for Tomorrow 2026 đã tổ chức vòng chung kết và trao giải cho các đội thi xuất sắc. Trong số các dự án được vinh danh, hai đội học sinh đến từ Đà Nẵng và Cần Thơ đã giành giải Nhất ở hai bảng thi với những sản phẩm ứng dụng công nghệ có tính thực tiễn.
Cụ thể, đội NOVARISE đến từ Trường Tiểu học và THCS FPT Đà Nẵng giành giải Nhất bảng A với dự án “Nẹp cánh tay robot trị liệu – REHAB Play Arm”. Dự án ứng dụng công nghệ robot nhằm hỗ trợ quá trình trị liệu và phục hồi chức năng vận động cánh tay.
Trong khi đó, đội CDTD đến từ Trường THPT FPT Cần Thơ đạt giải Nhất bảng B với dự án “CDGuard: Hệ thống AI-IoT cảnh báo sớm nguy cơ cadimi khả dụng và hỗ trợ ra quyết định cải tạo đất trồng sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long”.
Dự án thứ hai kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) để hỗ trợ cảnh báo nguy cơ liên quan đến cadimi trong đất, từ đó cung cấp thông tin phục vụ việc cải tạo đất và bảo vệ chất lượng sản xuất nông nghiệp.
Đáng chú ý, cuộc thi năm nay thu hút hơn 2.900 bài dự thi đến từ hơn 1.800 trường THCS và THPT thuộc 34 tỉnh, thành phố. Đây là số lượng bài dự thi cao nhất kể từ khi chương trình được triển khai tại Việt Nam vào năm 2019.
Hai dự án đạt giải không chỉ thể hiện khả năng tiếp cận công nghệ của học sinh mà còn cho thấy một chuyển biến quan trọng trong cách tiếp cận tri thức: bắt đầu từ việc quan sát những vấn đề xung quanh, tìm hiểu nguyên nhân và chủ động xây dựng giải pháp.

Sáng tạo không bắt đầu từ công nghệ, mà bắt đầu từ cách đặt câu hỏi
Khi nhắc đến những sản phẩm ứng dụng AI, robot hay IoT, nhiều phụ huynh có thể cho rằng sáng tạo công nghệ là lĩnh vực chỉ dành cho những học sinh có năng khiếu đặc biệt về lập trình hoặc khoa học kỹ thuật.
Tuy nhiên, nền tảng của sáng tạo không nhất thiết phải bắt đầu từ việc sở hữu kiến thức công nghệ phức tạp. Trước khi tạo ra một sản phẩm, học sinh cần biết quan sát, nhận diện vấn đề, đặt câu hỏi và tìm kiếm phương án giải quyết.
Với dự án robot hỗ trợ phục hồi chức năng, câu hỏi khởi đầu có thể đến từ nhu cầu giúp người gặp khó khăn trong vận động có thêm công cụ hỗ trợ luyện tập. Với dự án CDGuard, vấn đề xuất phát từ yêu cầu theo dõi chất lượng đất và bảo vệ hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Hai hướng tiếp cận khác nhau nhưng cùng thể hiện một quá trình tư duy: nhận diện nhu cầu thực tế, thu thập thông tin, phân tích dữ liệu, thử nghiệm giải pháp và điều chỉnh sản phẩm.
Đó cũng chính là những năng lực quan trọng mà giáo dục hiện đại cần hướng đến. Một học sinh có khả năng ghi nhớ kiến thức tốt là điều đáng quý, nhưng nếu biết đặt câu hỏi, kết nối kiến thức giữa các môn học và vận dụng chúng vào những tình huống chưa từng gặp, các em sẽ có thêm nền tảng để phát triển năng lực sáng tạo.
Vì vậy, thay vì chỉ hỏi trẻ học được bao nhiêu kiến thức, phụ huynh và nhà trường có thể quan tâm thêm đến những câu hỏi như: Con có hiểu bản chất vấn đề không? Con có biết giải thích cách mình suy nghĩ không? Con có thể đề xuất một phương án khác khi cách làm ban đầu chưa hiệu quả không?
Toán học, tư duy logic và STEM: Những nền tảng không thể thiếu của sáng tạo
Một sản phẩm công nghệ có thể được tạo nên từ nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng phía sau quá trình nghiên cứu và phát triển thường là sự kết hợp của nhiều năng lực nền tảng.
Trong đó, Toán học giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Toán không chỉ cung cấp những công thức để tính toán mà còn giúp học sinh rèn luyện khả năng phân tích, suy luận, nhận diện quy luật và xử lý vấn đề một cách có hệ thống.
Khi phát triển một thiết bị robot, học sinh cần tiếp cận những yếu tố liên quan đến kích thước, chuyển động, lực, góc độ và các thông số kỹ thuật. Khi xây dựng hệ thống cảnh báo bằng AI-IoT, các em phải làm quen với dữ liệu, những mối quan hệ giữa các biến số, cách phân tích kết quả và đánh giá độ tin cậy của thông tin.
Đây là những tình huống cho thấy Toán học không tồn tại tách biệt trong sách giáo khoa mà có thể trở thành công cụ để giải quyết các bài toán thực tế.
Bên cạnh Toán học, giáo dục STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) tạo điều kiện để học sinh kết nối kiến thức liên môn. Thay vì chỉ học một khái niệm riêng lẻ, các em được tiếp cận một vấn đề dưới nhiều góc độ, từ đó hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa lý thuyết và ứng dụng.
Điều quan trọng là hoạt động STEM không nên chỉ dừng lại ở việc lắp ráp mô hình hoặc tạo ra một sản phẩm có hình thức bắt mắt. Giá trị giáo dục thực sự nằm ở quá trình học sinh tìm hiểu nguyên lý, giải thích lựa chọn, kiểm tra kết quả và nhận ra những điểm cần cải thiện.
Làm thế nào để nuôi dưỡng năng lực sáng tạo từ sớm?
Năng lực sáng tạo không hình thành chỉ sau một cuộc thi hay một dự án ngắn hạn. Đây là kết quả của quá trình học tập, trải nghiệm và rèn luyện lâu dài. Để hỗ trợ trẻ phát triển năng lực này, gia đình và nhà trường có thể bắt đầu từ những thay đổi gần gũi.
Thứ nhất, khuyến khích trẻ đặt câu hỏi và chủ động tìm lời giải.
Thay vì cung cấp ngay đáp án khi trẻ gặp khó khăn, người lớn có thể đặt thêm những câu hỏi gợi mở: Vì sao con nghĩ như vậy? Có cách giải quyết nào khác không? Nếu thay đổi một điều kiện thì kết quả sẽ ra sao?
Cách tương tác này giúp học sinh hình thành thói quen suy nghĩ độc lập, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lời giải có sẵn.
Thứ hai, xây dựng nền tảng Toán học và tư duy logic vững chắc.
Đây là cơ sở giúp học sinh tiếp cận những vấn đề phức tạp hơn. Việc học Toán nên hướng đến hiểu bản chất, biết lập luận và vận dụng kiến thức, không chỉ ghi nhớ công thức hay luyện tập theo một dạng bài cố định.
Thứ ba, tạo cơ hội cho trẻ trải nghiệm và thực hành.
Những hoạt động như giải quyết tình huống thực tế, thực hiện thí nghiệm đơn giản, thiết kế mô hình hoặc tham gia dự án học tập có thể giúp trẻ biến kiến thức thành trải nghiệm. Không phải sản phẩm nào cũng cần đạt giải thưởng; điều quan trọng là học sinh hiểu được quá trình mình đã thực hiện và những gì có thể học hỏi từ kết quả.
Thứ tư, khuyến khích tinh thần hợp tác và khả năng tiếp nhận phản hồi.
Các dự án khoa học thường đòi hỏi nhiều kỹ năng khác nhau. Khi làm việc nhóm, học sinh có cơ hội học cách trình bày quan điểm, lắng nghe ý kiến, phân chia nhiệm vụ và cùng điều chỉnh giải pháp. Đây là những năng lực cần thiết trong học tập cũng như môi trường làm việc tương lai.
Từ thành tích cuộc thi đến mục tiêu giáo dục lâu dài
Hai giải Nhất tại Samsung Solve for Tomorrow 2026 là những thành tích đáng ghi nhận của học sinh Việt Nam. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của những dự án này nằm ở thông điệp mà chúng mang lại: học sinh hoàn toàn có thể tham gia giải quyết những vấn đề thực tế nếu được trang bị kiến thức, phương pháp tư duy và môi trường học tập phù hợp.
Từ góc nhìn của Trạng Lường Academy, việc phát triển năng lực sáng tạo cần được xây dựng trên nền tảng kiến thức vững chắc, đặc biệt là Toán học và tư duy logic. Một học sinh có thể chưa biết mình sẽ theo đuổi lĩnh vực công nghệ nào trong tương lai, nhưng khả năng suy luận, phân tích và giải quyết vấn đề sẽ luôn là hành trang có giá trị.
Thay vì chỉ đặt mục tiêu giúp trẻ đạt điểm số cao, phụ huynh có thể đồng hành cùng con trong việc xây dựng thói quen học tập chủ động, dám thử nghiệm và không ngại tìm kiếm lời giải mới.
Bởi sau cùng, giáo dục không chỉ chuẩn bị cho học sinh vượt qua một kỳ thi. Giáo dục còn cần giúp các em đủ năng lực để hiểu thế giới, thích nghi với những thay đổi và từng bước tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng.
Trạng Lường Academy – Khơi nguồn tri thức – Vun đắp tương lai.